نمایشگاه Citex نوآوریها و فناوریهای شهری!
نمایشگاه نوآوریها و فناوریهای شهری سیتکس Citex 2026 با شعار ایران پیشرو هفته گذشته در برج میلاد تهران برگزار شد. نمایشگاهی که به گفته برگزارکنندگان، قرار بود پلی باشد میان توانمندی شرکتهای دانشبنیان و نیازهای واقعی مدیریت شهری.
نمایشگاه فناوریهای شهری سیتکس از ۲۶ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵ در مرکز نمایشگاهی برج میلاد تهران برگزار شد. افتتاحیه این رویداد با حضور علیرضا زاکانی، شهردار تهران، انجام شد و شعار اصلی آن ایران پیشرو اعلام شده بود. برگزارکننده اصلی، سازمان فناوریهای نوین و نوآوری شهری شهرداری تهران بود و هدف اعلامشده، معرفی دستاوردهای شرکتهای دانشبنیان در حوزه مدیریت و خدمات شهری عنوان شد.

بر اساس گزارشهای منتشرشده، بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان از بین ۱۰۰۰ شرکت متقاضی در این نمایشگاه حضور داشتند. محورهای اصلی رویداد شامل حملونقل، خدمات مالی، فینتک و خدمات شهروندی بود. در حاشیه نمایشگاه، محصولاتی مانند قطار ملی مترو با ادعای بومیسازی ۸۵ درصدی، رباتهای امداد و آتشنشانی، پهپادهای مجهز به تصویربرداری حرارتی، نیمکتهای هوشمند و سامانههای پایش تصویری جریان آب در کانالها معرفی شدند. همچنین پیش از افتتاح، ربات غولپیکر سیتکس در میدان آزادی رونمایی شده بود.
در این نمایشگاه محصولات و ایدههای متنوعی در راستای شهر هوشمند معرفی شدند:
- حملونقل و زیرساخت: نمایش قطار ملی مترو با میزان بومیسازی ۸۵ درصد، و سیستمی خودرویی برای بازرسی لایههای زیر آسفالت جادهها .
- مدیریت بحران و ایمنی: رباتهای امداد و آتشنشانی، پهپادهای مجهز به تصویربرداری حرارتی برای یافتن افراد محبوس، و شبیهساز زلزله با واقعیت مجازی .
- خدمات شهری و انرژی: نیمکتهای هوشمند (نمایش اطلاعات جوی و شارژ موبایل) و سامانههای پایش تصویری جریان آب در کانالها برای هشدار سیل .

بر اساس گزارشها، حدود ۱۰۰۰ شرکت برای حضور ثبتنام کردند که در نهایت بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان در نمایشگاه حاضر شدند. هدف اصلی برگزارکنندگان، ایجاد پلی میان توانمندی فناوران و نیازهای واقعی مدیریت شهری برای حل مشکلاتی مانند آلودگی هوا و ترافیک بود. جوایز نقدی (تا ۳ میلیارد تومان) و تسهیلات (تا سقف ۱۰ میلیارد تومان) برای تجاریسازی طرحهای برتر در نظر گرفته شده بود .
با این حال، آنچه در گزارشهای رسمی کمتر به آن پرداخته شد، ترکیب تخصصی حاضران و نسبت محتوای نمایشگاه با نیازهای واقعی شهر تهران بود. پرسشی که باعث شد به سراغ شهباز غفوری شهرساز مطرح ایرانی و پیشرو در فناوری برویم، در این گفتوگو بر آن متمرکز میشود، دقیقاً همین شکاف است: شکاف میان نمایش فناوری و دانش شهر.
در حالی که مسئولان شهرداری تهران از آینده هوشمند و نوآوری شهری سخن میگفتند، شهباز غفوری، معمار و شهرساز شناختهشده ایرانی، روایتی متفاوت از آنچه در برج میلاد گذشت دارد. او که سالها در مرز میان فناوری، طرحهای کلان شهرسازی و اقتصاد شهری کار کرده، این نمایشگاه را نه رویدادی فناورانه، بلکه شوآف مدیریت شهری از جیب شهروندان میداند.

- آقای مهندس غفوری، شما از نمایشگاه سیتکس بازدید کردید. ارزیابی کلی شما از این رویداد چیست؟
بگذارید خیلی صریح شروع کنم. آنچه در برج میلاد برگزار شد، بیش از آنکه یک نمایشگاه تخصصی فناوریهای شهری باشد، یک شوآف مدیریت شهری بود. شهرداری تهران با هزینهای بسیار بالا، از جیب شهروندان و بودجههای عمومی، تلاش کرد این پیام را مخابره کند که ما پیشرو در فناوری و نوآوری شهری هستیم. اما وقتی به محتوای غرفهها نگاه میکنی، در عمل چیزی برای عرضه وجود نداشت. موشنگرافیک، رقص نور، تبلیغات گسترده و شعارهای بلندپروازانه، جای دانش شهر را گرفته بود.
- شما به نبود شهرسازان اشاره کردید. این غیبت را چگونه تحلیل میکنید؟
این مهمترین نقد من است. در تمام این نمایشگاه، هیچ ردی از شهرسازان به عنوان اصلیترین تخصص در زمینه طراحی، طرحریزی، برنامهریزی و مدیریت شهری دیده نمیشد. شهرساز کسی است که صاحبنظر اصلی کارشناسی هر امر شهری است. وقتی قرار است از شهر هوشمند صحبت شود، اولین کسی که باید در اتاق فکر باشد، شهرساز است. اما در سیتکس، شهرساز غایب بود. البته این غیبت عجیب هم نبود، چون مدیران شهرداری تهران هنوز تفاوت اتوماسیون اداری با هوشمندسازی را نمیدانند.
- منظور شما دقیقاً چیست؟ تفاوت اتوماسیون و هوشمندسازی را کمی باز کنید.
اتوماسیون اداری یعنی مکاتبات کاغذی را به دیجیتال تبدیل کنیم، یعنی گردش کار اداری سریعتر شود. این کار خوبی است، اما ربطی به شهر هوشمند ندارد. هوشمندسازی شهری یعنی استفاده از داده و فناوری برای تصمیمسازی تخصصی در مورد فضا، حملونقل، زیرساخت، انرژی و کیفیت زندگی. یعنی سیستم بتواند بر اساس دادههای واقعی شهر، مثلاً پیشنهاد دهد که در کدام محله به پارک نیاز است، کدام مسیر اتوبوس باید تغییر کند، یا کدام پهنه باید تراکم کمتری داشته باشد. آنچه در سیتکس نمایش داده شد، بیشتر همان اتوماسیون بود همراه جلوه بصری. برای شهروند عادی، نمایش نور و تصاویر بدیع خلقشده با هوش مصنوعی جذاب به نظر میرسید، اما پشت آن هیچ دانشی از شهر وجود نداشت.
- شما به حملونقل شهری اشاره کردید. در نمایشگاه، قطار ملی مترو و ابزارهای فناورانه حملونقل معرفی شد. مشکل کجاست؟
مشکل این است که مدیران، ذوقزده از ارائه ابزارهای تکنولوژی وارداتی، همان راه غیرتخصصی و چشمبسته چند دهه اخیر را ادامه دادند. در نمایشگاه، به جای پرداختن به ریشه مشکلات حملونقل تهران، به نمایش طولانیتر کردن مسیرها و احداث شیوههای حملونقل عمومی پرداخته شده بود. اما یک نکته بنیادین را نادیده گرفتند: تهران فاقد مطالعات مبدأ-مقصد است. مطالعات مبدأ-مقصد، پایه و اساس کارشناسی هر نوع طرح و برنامه حملونقل است. بدون دانستن اینکه مردم از کجا به کجا سفر میکنند، با چه انگیزهای، در چه ساعاتی و با چه گزینههایی، هر احداث خط جدید یا خرید واگن، یک تصمیم کور است. شما میتوانید پیشرفتهترین قطار دنیا را بیاورید، اما اگر ندانید مردم به کدام مقصد نیاز دارند، آن قطار در مسیر اشتباه حرکت میکند.
- به نظر شما چرا مدیریت شهری به جای سرمایهگذاری روی مطالعات پایه، به سراغ نمایشهای پرزرقوبرق میرود؟
چون نمایش، نتیجه فوری و قابل ارائه دارد. یک نمایشگاه با ربات و لیزر و تصاویر سهبعدی، در یک هفته برگزار میشود و عکسهایش در خبرگزاریها منتشر میشود. اما مطالعات مبدأ-مقصد ماهها زمان میبرد، هزینه میخواهد و نتیجهاش در کوتاهمدت دیده نمیشود. متأسفانه مدیریت شهری تهران سالهاست که اسیر این منطق نمایشی است.
- شما اشاره کردید که این نمایشگاه در شرایطی برگزار شد که کشور در وضعیت جنگی و اقتصاد جنگزده قرار دارد. این موضوع را چگونه میبینید؟
این یکی از تلخترین وجوه ماجراست. ایران در شرایط جنگی است و اقتصاد جنگزده هر روز توان شهروندان را کمتر میکند. بیشتر شهروندان تهران دست به گریبان فقر هستند. در چنین شرایطی، شهرداری تهران به جای استفاده از ظرفیت تخصصی شهرسازان و تبعیت از شیوههای دانشپایه برای تقویت شهروندان، دست به برگزاری نمایشگاه پر هزینهای میزند که خروجی واقعیاش برای شهروند صفر است. موشنگرافیک، رقص نور و تبلیغات گسترده، هزینه سنگینی به بودجه شهر تهران تحمیل کرد. تصاویری که از آینده تهران نمایش داده شد، بیشتر شبیه فیلمهای هالیوودی بود تا یک پیشبینی سهبعدی از واقعیت امکانپذیر در تهران.
- شما به سازمان ساماندهی مشاغل تهران هم اشاره کردهاید. در نمایشگاه، این سازمان چه حضوری داشت؟
این یکی از عجیبترین غرفهها بود. سازمان ساماندهی مشاغل تهران، بدون داشتن چیزی برای عرضه، صرفاً با یک بنر در نمایشگاه حضور داشت. در حالی که این سازمان مسئول حل عمده موضوعات مشاغل است: ساماندهی اصناف، حل مشکل فعالیتهای ناسازگار در محیط شهری، تعریف طرحهای توسعهدهنده کسب، و انتقال و حل معضل مشاغل مزاحم بر اساس ماده ۵۵ قانون شهرداریها. اما در سطح شهر هم این سازمان نقشی منفعل دارد. با عدم رسیدگی و کرایه دادن فضاهای عمومی شهر، کلونیهای مشاغل غیررسمی در گوشههای محلات مسکونی شکل گرفتهاند: فودتراکها، دستفروشها و انواع فعالیتهایی که به معضلات و ناامنیهای شهر افزودهاند. حتی برنامهای برای حمایت از مشاغل خانگی یا صنایع دستی و هنری نوپای شهروندان تهرانی وجود ندارد. تهران هر روز شاهد برپا شدن غرفههایی به اسم حمایت از مشاغل سایر شهرها در گوشه و کنارش است. گویی این شهر شهروند ندارد، فقیر ندارد، قشر آسیبپذیر ندارد، جوان ندارد.
- شما سالها در زمینه شهر هوشمند و فناوریهای شهری نوشته و کار کردهاید. تعریف تخصصی شما از شهر هوشمند چیست و چرا آنچه در سیتکس دیده شد را نمیتوان مصداق آن دانست؟
شهر هوشمند تعریف دارد. شهرسازان سالهاست در این زمینه در سراسر جهان کار کردهاند. نوآوری و فناوری شهری هم تعریف دارد. چند ربات کنترلی و لیزر مپینگ، نوآوری و فناوری شهری نیست. نمایش وببیس از جیآیاس شهری، هوشمندسازی نیست. هوشمندسازی لایههای خاص خودش را در مدیریت شهری، برنامهریزی شهری و اقدام دستگاههای اجرایی دارد. شهر هوشمند یعنی یکپارچگی دادهها در سطح تصمیمسازی: دادههای حملونقل با دادههای کاربری زمین، با دادههای انرژی، با دادههای جمعیتی و با دادههای اقتصادی. یعنی سیستم بتواند سناریو بسازد و پیامد تصمیمها را پیش از اجرا شبیهسازی کند. من خودم سال در درباره دوقلوهای دیجیتال شهرها کار کردهام؛ درباره اینکه چگونه مدلهای مجازی بهروز از شهر میتوانند به تصمیمگیری بهتر کمک کنند. اما دوقلوی دیجیتال، بدون دادههای دقیق و بدون تخصص شهرسازی، یک ماکت گرافیکی بیفایده است.
- شما به نقش هوش مصنوعی هم اشاره کردید. در نمایشگاه، استفاده از هوش مصنوعی یکی از جذابیتها بود. نقد شما به این بخش چیست؟
هوش مصنوعی ابزار است، نه جایگزین دانش. خطر اصلی این است که مدیران شهری فکر کنند با اضافه کردن یک دستیار هوش مصنوعی به سیستم تصمیمگیری، میتوانند تصمیمات غیرتخصصی خود را وجاهت ببخشند. مکانیسم پایش و تصمیمسازی با اینکه یک دستیار هوش مصنوعی داشته باشیم که تصمیمات خطا و غیرتخصصی مدیران را برایشان توجیه کند، هوشمند نمیشود. هوش مصنوعی اگر بر پایه دادههای ناقص و بدون چارچوب نظری شهرسازی آموزش ببیند، فقط خطاهای مدیران را با سرعت بیشتری تکرار میکند.
- شما به عنوان یک متخصص حوزه شهر و شهرسازی ریشه این وضعیت را کجا میدانید؟
ریشه در یک بیاعتنایی ساختاری به دانش تخصصی است. مدیران شهری باید یاد بگیرند که از دانش و تخصص شهرسازی استفاده کنند و در خدمت شهروندان تهرانی باشند، نه اینکه فقط نمایش موفقیت برگزار کنند. تهران برای تابآوری نیازمند طرحهای تخصصی و دانشپایه است. ما در شهری زندگی میکنیم که با بحرانهای پیچیدهای روبروست: فرونشست زمین، آلودگی هوا، ترافیک، بحران مسکن، بافتهای فرسوده، و اکنون شرایط جنگی و اقتصادی. هیچکدام از اینها با ربات و لیزر حل نمیشود. راهحل، بازگشت به دانش شهرسازی است: مطالعات پایه، طرحهای جامع و تفصیلی مبتنی بر داده، مشارکت واقعی شهروندان، و پاسخگویی.
- اگر بخواهید یک توصیه مشخص به مدیریت شهری تهران داشته باشید، آن چیست؟
اول، بودجهای که صرف اینگونه نمایشگاهها میشود، به مطالعات پایه اختصاص یابد. مهمترین آن، مطالعات مبدأ-مقصد حملونقل است که سالهاست غایب است. دوم، شهرسازان در اتاقهای تصمیمگیری حضور داشته باشند، نه به عنوان تزئین، برای عکس یادگاری، بلکه به عنوان مرجع کارشناسی. سوم، هوشمندسازی از داده شروع شود، نه از نمایش. اگر دادههای شهری دقیق، بهروز و یکپارچه نباشند، هر فناوری پیشرفتهای فقط یک پوسته است. و در نهایت، شهروند به عنوان صاحب شهر شناخته شود، نه به عنوان تماشاگر نمایش.